Yari imaze imyaka isaga 40 itekerezwaho: Icyo wamenya kuri Kaminuza Gatolika y’u Burundi igiye kubakwa i Bujumbura

Ku wa Kane, tariki ya 5 Ugushyingo 2026, Musenyeri Gerevazi Banshimiyubuza, Arkiyepiskopi wa Bujumbura, akaba anahagarariye uyu mushinga mu Nama y’Abepiskopi Gatolika b’u Burundi, yayoboye umuhango wo gusabira umugisha no gushyira ibuye ry’ifatizo ahazubakwa inyubako za Kaminuza Gatolika y’u Burundi mu Mujyi wa Bujumbura.

Uyu muhango wabereye mu Ngagara, mu gace ka Karitsiye ya Cyenda, ahazwi nk'ahubatse Ishuri Ryisumbuye ry’ Umwamikazi w’Amahoro. Ni na ho hazaba icyicaro gikuru cy’iyi kaminuza. Witabiriwe kandi na Minisitiri w’Uburezi n’Ubushakashatsi mu Burundi, Dr. François Havyarimana, ufite mu nshingano ze no gukurikirana ibijyanye n’amashuri makuru na za kaminuza.

Umushinga umaze imyaka isaga 40 utekerezwaho

Mu ijambo rye, Musenyeri Gerevazi Banshimiyubuza yagaragaje ko igitekerezo cyo gushinga Kaminuza Gatolika mu Burundi atari icyavutse vuba, kuko cyatangiye kuganirwaho mu myaka ya kera.

Yavuze ko cyaganiriweho bwa mbere mu nama ya mbere y’abapadiri bakomoka mu Burundi yabereye i Burasira mu 1980. Muri icyo gihe, byari biteganyijwe ko iyo kaminuza izubakwa i Muyange, muri Diyosezi ya Ngozi.

Nubwo icyo kibanza cyaje kubakwamo Ikigo Nyafurika cy’Inyigisho za Gatigisimu (Institut Catéchétique Africain), igitekerezo cyo gushinga kaminuza cyo cyakomeje kubaho. Yari iteganyijwe gutangirana n’ishami ry’iyobokamana n’ubumenyi bw’iyobokamana (Théologie Pastorale) ndetse n’Ikigo cy’Ubushakashatsi ku Madini (Institut des Sciences Religieuses).

Mu myaka yakurikiyeho, iki gitekerezo cyakomeje kuvugwa mu bihe bitandukanye, cyane cyane mu birori byo kwizihiza yubile z’amashuri ya Kiliziya Gatolika. Ababyeyi n’abandi bari bashimishijwe n’uburezi bufite ireme abana babo bahererwa muri ayo mashuri bagiye bagaragaza ko bifuza ko habaho na kaminuza yakomeza kubatoza izo ndangagaciro.

Musenyeri Banshimiyubuza yatanze urugero rwa Yubile z’Ishuri rya Don Bosco i Burengo n’iya Seminari Nto ya Mureke. Yavuze kandi ko hari imiryango y’abihayimana, irimo Abayezuwiti n’Abadominikani, yari yaragiye isaba ko hashyirwaho Kaminuza Gatolika.

Yagize ati “Ibi byose tubivuze kugira ngo mumenye ko uyu mushinga wa kaminuza, nubwo utari watangira gushyirwa mu bikorwa, wari warifujwe n’Abakristu ndetse n’abakristu b’Abarundi benshi.”

Yasobanuye ko umushinga watangiye kongera gufatirwa ibyemezo bifatika mu 2011, ubwo Inama y’Abepiskopi Gatolika b’u Burundi yawuganiragaho ndetse hakandikwa inyandiko iwushyigikira.

Yavuze ko Arkidiyosezi ya Bujumbura kuba ari yo yafashe iya mbere mu kuwushyira mu bikorwa ari igisubizo ku cyifuzo ababyeyi n’abandi bakomeje kugaragaza mu gihe kirekire.

Inyubako za mbere zatangiye kubakwa

Padiri Dieudonné Niyibizi, washinzwe guhuza no gukurikirana ibikorwa byo gushyira mu bikorwa uyu mushinga, yavuze ko bageze mu cyiciro cyo kubaka inyubako za kaminuza.

Yasobanuye ko hazubakwa inyubako nini kandi zigezweho, nk'uko bigaragara no ku mashusho y'inyubako zateguwe yari yashyizwe ahagaragara mu gihe cy'umuhango wo gushyira ibuye ry'ifatizo. Inyubako ya mbere yatangiye kubakwa, aho imirimo yo gutegura no kubaka imfatiro yari yatangiye.

Padiri Niyibizi yavuze ko intego ari ukugira kaminuza y’icyitegererezo, izajya itegura abanyeshuri bafite ubumenyi n’ubushobozi bujyanye n’ibikenewe ku isoko ry’umurimo, ariko banatojwe indangagaciro zibafasha kugira uruhare mu gukemura ibibazo byugarije igihugu.

Yagize ati “Twifuza ko yaba kaminuza y’icyitegererezo, ishobora gutanga abakozi bafite ubushobozi bukenewe muri iki gihe, bahangana n’ibibazo igihugu gifite kandi bakagira uruhare mu kubishakira ibisubizo.”

Amashami azatangirirwamo azibanda ku bumenyi bukenewe muri iki gihe

Uyu muyobozi yavuze ko Kaminuza Gatolika y’u Burundi izatangirana n’amashami atandukanye, harimo n’ayo muri iki gihe ataraboneka mu bundi buryo mu Burundi, nyamara akenewe mu iterambere ry’igihugu.

Yasobanuye ko hazashyirwaho amashami ajyanye n’ibihe isi igezemo, ndetse n’ibikenewe kugira ngo igihugu gishyire mu bikorwa gahunda zacyo z’iterambere.

Mu mashami azibandwaho harimo iry'ubuzima, rizaba rifite n'amasomo yihariye atarasakaye mu Burundi, arimo kwita ku bantu bafite ubumuga bwo kutumva, kuvura no gufasha abafite ubumuga kongera ubushobozi bwabo, ndetse n’ubumenyi mu by’imitekerereze n’imibereho y’abarwayi (Psychologie de la santé).

Hari kandi ishami ry’ikoranabuhanga, rizibanda ku ikoreshwa ry’ikoranabuhanga rigezweho, umutekano w’amakuru abikwa mu bikoresho by’ikoranabuhanga no mu miyoboro y’itumanaho, ndetse n’ubwenge buhangano (Intelligence artificielle).

Padiri Niyibizi yavuze ko iterambere ry’isi muri iki gihe risaba ko ibihugu bishora imari mu ikoranabuhanga, kugira ngo bitazasigara inyuma.

Mu bijyanye n’ubukungu, hateganyijwe amasomo ajyanye n’ubukungu butangiza ibidukikije (Économie verte), ndetse no guteza imbere imishinga n’ikoranabuhanga byubahiriza ibidukikije kandi bitabangamira ubuzima bwa muntu.

No mu ishami rya Filozofiya hateganyijwe amasomo mashya azafasha abanyeshuri guteza imbere ubushobozi bwo gutekereza byimbitse, gusesengura ibibazo no gushaka ibisubizo biboneye.

Yavuze ko andi mashami azagenda yiyongeraho uko kaminuza izagenda yaguka kandi itera imbere.

Abanyeshuri n’abarezi bishimiye uyu mushinga

Bamwe mu banyeshuri biga mu mashuri yisumbuye ya Kiliziya Gatolika, cyane cyane abiga mu Ishuri Ryisumbuye rya Umwamikazi w’Amahoro riherereye hafi y’ahazubakwa iyi kaminuza, bagaragaje ko bishimiye kuba bagiye kubona aho bazakomereza amasomo yabo ya kaminuza, bahabwa ubumenyi bushingiye ku ndangagaciro za kimuntu n’iza gikristu.

Abarimu na bo bavuga ko iyi kaminuza izaba igisubizo ku cyifuzo bari bamaze igihe bagaragaza cyo kubona ikigo cy’amashuri makuru gikomereza umurongo w’uburezi Kiliziya Gatolika isanzwe itanga.

Alexis Niyonzima, Umuyobozi w’Ishuri Ryisumbuye ry’Umuryango Mutagatifu riherereye i Kinama, mu Mujyi wa Bujumbura, yavuze ko nubwo mu Burundi hari andi mashuri makuru na kaminuza, kuba Kiliziya Gatolika igiye kugira iyayo ari intambwe ikomeye.

Yagize ati“Turabizi ko ku isi hose kaminuza za Kiliziya Gatolika ari kaminuza zikomeye, zikoresha ikoranabuhanga rigezweho kandi zifite abarimu b'inzobere. Icy’ingenzi kurushaho ariko ni uko zigomba gukomeza guha abanyeshuri indangagaciro za kimuntu n’iza gikristu.”

Yasabye ababyeyi, abakirisitu n’abandi bose bashishikajwe n’iterambere ry’uburezi gushyigikira uyu mushinga, bawumenyekanisha kandi bakagira uruhare mu kuwushakira ubushobozi.

Umushinga uzagera no mu yandi madiyosezi

Umushinga wo gushinga Kaminuza Gatolika y’u Burundi ntuzagarukira muri Arkidiyosezi ya Bujumbura gusa, kuko uteganyijwe no mu yandi madiyosezi, hakurikijwe amashami yemejwe n’Inama y’Abepiskopi Gatolika b’u Burundi.

Buri diyosezi izawushyira mu bikorwa bitewe n’ubushobozi izaba ifite n’igihe izaba yaboneyeho uburyo bwo kubikora.

Arkiyepiskopi wa Bujumbura yatangiye no gukangurira abakirisitu gutanga umusanzu wabo kugira ngo uyu mushinga uzabashe kugerwaho.

Mu rwego rwo gukusanya amafaranga azifashishwa mu kubaka ikigo cya Kaminuza Gatolika mu Ngagara, hatangijwe icyumweru cyihariye cyo gutanga inkunga, cyatangiye ku wa Mbere, tariki ya 2 Ugushyingo 2026.

Iyi kaminuza izaba ari intambwe ikomeye mu rugendo Kiliziya Gatolika yo mu Burundi imazemo imyaka myinshi rwo guteza imbere uburezi bufite ireme, buhuza ubumenyi n’indangagaciro za kimuntu n’iza gikristu.