Butare: Abagera ku 122 bo muri paruwase ya Gakoma basoje inyigisho z’isanamitima ubumwe, ubwiyunge n’ubudaheranwa.
Ku cyumweru tariki ya 13 Ukwakira 2024 muri Paruwase ya Gakoma yo muri Diyosezi ya Butare habereye umuhango wo gusoza inyigisho z’urugendo rw’isanamitima ubumwe ubwiyunge n’ubudaheranwa ku bantu bagera ku 122 bo muri Kiliziya gatolika n’andi madini yo muri aka gace paruwase ya Gakoma iherereyemo.
Ni umuhango witabiriwe n’umwepisikopi mushya wa Diyosezi ya Butare Myr Jean Bosco NTAGUNGIRA ari kumwe na Myr Filipo Rukamba uri mu kiruhuko cy’izabukuru ari nawe watangije iyi gahunda y’inyigisho z’isanamitima, ubumwe, ubwiyunge n’ubudaheranwa muri Diyosezi ya Butare, hari kandi n’umunyamabanga wa komisiyo y’abepisikopi y’ubutabera n’amahoro Padiri Valens Niragire n’abandi basaseredoti batandukanye . Uyu muango witabiriwe kandi n’umuyobozi nshingwabikorwa w’ishami rishinzwe ubumwe, ubwiyunge n’ubudaheranwa muri MINUBUMWE Honorable Marie Alice Kayumba Uwera, umuyobozi w’akarere ka Gisagara bwana Rutaburingoga Jerome n’abandi bayobozi batandukanye mu nzego za leta.
Uyu muhango wabanjirijwe n’igitambo cya misa cyatuwe na nyiricyubahiro myr Jean Bosco NTAGUNGIRA ari kumwe na Myr Filipo Rukamba ari nawe wayoboye imihango yo gusoza inyigisho z’isanamitima ikiciro cya mbere muri paruwase ya Gakoma. Mu nyigisho ye myr Filipo Rukamba yagarutse ku buhanga bwa gikristu ubwo ari bwo abisanisha n’intego y’ubumwe ubwiyunge n’ubudaheranwa. Yagize ati “Ubuhanga bw’ubukristu budukiza icyaha , ubuhanga bwa mbere ni ukumva ko ugomba kubabarira, dukwiye kurangwa n’urukundo, kugira umutima no gushishoza mu bihe bitandukanye by’ubuzima bwacu. Kudaheranwa n’ikibi cyabaye nibwo buhanga. Ubuhanga bwa kabiri ni ukumva ko wakosheje ugasaba imbabazi.Ubuhanga bw’urukundo nibwo dukwiriye gusigira abana bacu n’imiryango yacu ndetse n’igihugu cyacu.”
Mgr Jean Bosco Ntagungira Umwepiskopi wa Diyosezi ya Butare, yashimiye Musenyeri Filipo Rukamba washyize muri gahunda z’icyenurabushyo urugendo rw’isanamitima, amwizeza ko azakomeza kubiha imbaraga kuko byoroshya urugendo rw’ikenurabushyo. Yashimiye kandi abakoze urugendo rw’isanamitima avuga ko binjiye muri Mvura nkuvureari ryo sanamitima bagamije kubana neza. Yabasabye kuba intumwa z’amahoro, bagasangiza abandi ibyiza by’urugendo rw’isanamitimaaho bari hose. Myr Jean Bosco Ntagungira wari ugeze bwa mbere muri iyi Paruawse , yijije abakristu ba Paruwasi ya Gakoma, ko azabatega amatwi nabo abasaba kumutega amatwi kugira ngo bakomeze kugendera hamwe mu kubaka ingoma y’Imana.
Kuri Mgr Filipo Rukamba Umwepiskopi wa Diyosezi ya Butare uri mu kiruhuko cy’izabukuru, watangije gahunda y’inyigisho z’urugendo rw’isanamitima ,ubumwe,ubwiyunge n’ubudaheranwa muri iyi Diyosezi yavuze ko yishimira kubona abantu batera intambwe, umutima wabo ukarushaho kuba mwiza ugasa n’uw’Imana. Ati “Kubabarira no gusaba imbabazi ni ubutwari bw’Umutima”. Yashimiye abakoze urugendo rw’isanamitima ubwo butwari bagize bakabasha gutera intambwe, abasaba kuba abubatsi b’amahoro no guhamagarira abataratera intambwe yo gusaba no gutanga imbazi kwinjira muri uru rugendo kuko bituma babohoka.
Honorable Marie Alice Kayumba Uwera umuyobozinshingwabikorwa w’ ishami rishinzwe ubumwe,ubwiyunge n’ubudaheranwamuri Minisiteri y’ubumwe bw’abanyarwanda n’inshingano mboneragihugu (MINUBUMWE) yavuze ko mu izina rya minisiteri, bashimira uruhare rwa kiliziya gatolika mu gufasha abanyarwanda kubana neza no gufasha mu kubaka ubumwe n’ubudaheranwa mu muryango nyarwanda. Yagaragaje ko kugira ngo habashe gutangwa umusanzu ukenewe muri gahunda z’isanamitima ari ngombwa ko abanyarwanda basobanukirwa imiterere n’uburemere by’ingaruka za jenoside yakorewe abatutsi mu 1994 by’umwihariko ku kibazo cy’ibikomere n’ihungabana.
Yagize ati “ Mu bushakashatsi butandukanye bwakozwe , bwagaragaje uburemere bw’ibikomere bitewe n’amateka mabi twanyuzemo ya jenoside yakorewe abatutsi 1994, bikaba bigaragara cyane mu bagize umuryango muri rusange kandi bigafata intera nini mu barokotse jenoside yakorewe abatusti by’umwihariko bikagira ingaruka ku Rubyiruko .”Yakomeje avuga ko muri 2008 ubushakashatsi bwakozwe n’ikigo cy’igihugu gishinzwe ubuzima RBC,cyagaragaje ko abanyarwanda muri rusange bari bafite agahinda gakabije muri bo , abarokotse jenoside yakorewe abatutsi ari bo bari bagize igice kinini,hagakurikiraho urubyiruko rwari rufite hagati y’imyaka 14 na 18, ibi byiciro byombi bikaba byaragaragazaga ihungabana rituruka ku bibazo by’amateka.
Muri 2023 umuryango wa Unity Club Intwararumuri wagaragaje uko ikibazo cy’ibikomere gihagaze mu rubyiruko n’ibindi byiciro bitandukanye, aho urubyiruko rutazi inkomoko yabo, ihungabana ryari kuri 99%, urwarokotse jenoside yakorewe abatutsi byari kuri 87%, abavutse ku babyeyi basambanyijwe ku ngufu muri jenoside yakorewe abatutsi bari kuri 69%, abavutse ku babyeyi badahuje ubwoko bari kuri 43%, abavutse ku babyeyi bakze jenoside bari kuri 35%, naho muri rusange urubyiruko rwose rwavutse nyuma ya jenoside ihungabana ryari kuri 14%.
Naho Raporo y’ikigo cy’indwara zo mu mutwe CARAES Ndera yagaragaje ko mu mwaka wa 2021 ubwiyongere bw’abafite uburwayi bwo mu mutwe bwari kuri 70% mu rubyiruko. Yavuze ko ibikomere by’umutima bikiri byose nk’uko bikuye mu mibare yagaragajwe n’ubushakashatsi butandukanye. Yasabye ko ibikorwa nk’ibi by’inyigisho z’isanamitima ubumwe , ubwiyunge n’ubudaheranwa bitaba gusa umuhango ahubwo ko byaba bivuye ku mutima w’abasaba imbabazi n’abatanga imbabazi kandi bikaba n’intangiriro yo kubaka imibanire ishingiye ku bumwe no kubaka ubuzima bwa buri wese.
Umuyobozi w’akarere ka Gisagara Rutaburingoga Jerome yashimiye Diyosezi ya Butare yatangije iyi gahunda, asaba ko yagezwa muri paruwase zose zibarizwa mu karere ka Gisagara ngo kuko izi nyigisho bahabwa zituma abantu bose babana neza bakabasha kugendera hamwe. Yashimiye abasabye imbabazi n’abazitanze bakaba basoje inyigisho z’urugendo rw’isanamitima, abasaba kwimakaza ubudaheranwa bakira ibyabaye maze bagaharanira amateka meza y’ imbere. Yabasabye kandi gukomera ku ndangagaciro zumuco nyarwanda kuko zibafasha kugera ku ntegoo y’ubumwe n’ubudaheranwa
Mu buhamya bw’abagize uruhare mujenoside yakorewe abatutsi mu 1994 basabye imbabazi abo bahemukiye nyuma yo kurangiza ibihano bahawe bavuga ko mbere bari bafite ipfunwe zo kurebana nabo bahemukiye. Nyuma yo gusaba imbazi bakaba bavuga ko bishimiye ko babanye neza n’imiryango bahemukiye, abatanze imbabazi nabo bakaba bavuga ko byababohoye ku mutima. Rukundo Diyonizi wasabye imbabazi yagize ati” Uwo nahemukiye nkamwicira abana namusabye imbabazi, ariko mbere yo kumusaba imbabazi twarahuraga ngashaka aho narigitira nkahabura, nyuma yo kumusanga mu rugo rwe nkamusaba imbabazi ubu turahura tugasuhuza nta kibazo.
Naho Nyirakamana Lyidive watanze imbabazi yavuze ko gutanga imbazi byababohoye ku mutima. Yagize ati” Twarababariye, twabahaye imbabazi tubikuye ku mutima nk’uko nabo bazidusabye babikuye mu mutima ,barazaga mu rugo twese duhari n’imiryango yacu bakadusaba imbazi bapfukamye. Abatwigishije isanamitima batwigishije kugira urukundo, kugirana ubumwe no gufashanya. Nkaba mbwira n’abandi bataraza kwiga izi nyigisho ko bakwihutira kuza kuko bibafasha kubohoka ku mutima kandi n’abo bahaye imbabazi bakabohoka.”
Paruwase ya Gakoma yashinzwe mu 1963, ni imwe mu zashegeshwe na Jenoside yakorewe abatutsi 1994 kuko imiryango myinshi yari ihatuye yishwe uretse ababashije guhungira mu gihugu cy’u Burundi. Iruhande rwa paruwase ya Gakoma hari ibitaro bya Gakoma bya Diyosezi ya Butare nabyo byiciwemo abantu benshi b’ingeri zose, ku buryo nyuma ya jenoside habaye urwikekwe rukomeye ku buryo babonaga ko urugendo rw’ubumwe, ubwiyunge n’ubudaheranwa rugoye. Ni kunshuro ya mbere inyigisho z’isanamitima zitangijwe muri iyi paruwase, bakaba biteguye gutangiza ikiciro cya 2 mu kwezi kwa mbere 2025. Bavuga ko uru rugendo rw’inyigisho z’isanamitima rwaje rwaje ari n’umuti ukomeye mu iyogezabutumwa. Uru rugendo rw’isanamitima, ubumwe, ubwiyunge n’ubudaheranwa ikiciro cya mbere muriparuwase ya Gakoma rwatangijwe na paruwasi ya gakoma ifatanyije na Komisiyo y’ubutabera n’amahoro ya Diyosezi ya Butare ndetse n’ubuyobozi bw’akarere ka Gisagara ku nkunga ya Alert international, iki kiciro kikaba cyaratangijwe tariki 20 Werurwe 2024.
Muri Diyosezi ya Butare, gahunda y’urugendo rw’inyigisho z‘isanamitima ubumwe ,ubwiyunge n’ubudaheranwa imaze gushyirwa mu bikorwa muri paruwase 6 muri 22 zigize Diyosezi ya Butare, izo ni Paruwase ya Mugombwa, Simbi, Kiruhura ,Rugango Magi,na Gakoma.
Ibitekerezo (0)
- Nta gitekerezo kirahaba. Ba uwa mbere utanga igitekerezo.