Diyosezi ya Kabgayi yizihije umunsi w'umuco mu mashuri ku nshuro ya mbere.

Ni umunsi witabiriwe n'ibigo by'amashuri bigera kuri 22 bihagarariye ibindi byo muri Diyosezi ya Kabgayi, ukaba wari ufite insanganyamatsiko igira iti "Twige, tunoze ikinyarwanda ururimi ruduhuza."

Ni umunsi wahuriranye n'umunsi mpuzamahanga w'abari n'abategarugori, ukaba witabiriwe n'abashyitsi batandukanye barimo Myr Balthazar Ntivuguruzwa, umwepisikopi wa Diyosezi ya Kabgayi, intumwa ya minisiteri y'uburezi, intumwa ya minisiteri y'ubumwe bw'Abanyarwanda n'inshingano mboneragihugu, Federasiyo y'umuco na siporo mu mashuri, abayobozi b'uturere twa Muhanga, Ruhango, Nyanza na Kamonyi, abayobozi b'ibigo by'amashuri baherekeje abana baje kumurika ibihangano,ababyeyi baje kwizihiza umunsi w'umugore n'abandi batandukanye.

Uyu munsi w'umuco mu mashuri gatolika yo muri Diyosezi ya Kabgayi wabereye mu Ishuli ryitiriwe Bikira Mariya umwamikazi (college Sainte Mari Raine Kabgayi). Ibirori by'uyu munsi bikaba byabimburiwe na Fanfare ya seminari nto ya Kabgayi yisunze mutagatifu Lewo, hakurikiraho umuseruko wugurura ibirori w'abanyeshuli biga mu ishuri ryitiriwe mutagatifu Berenadeta ku Kamonyi n'andi matorero atandukanye arakurikira maze aratarama mu ndirimbo, imbyino gakondo, imikino itandukanye, imishayayo, ibisakuzo, imigani, amazina yinka, imyiyereko yumuco itandukanye n'ibindi.

Myr Balthazar Ntivuguruzwa, Umwepiskopi wa Diyosezi ya Kabgayi, watangije uyu munsi ari na we igitekerezo cyawo cyaturitseho, yasabye ababyeyi, abarezi n'abayobozi kwimakaza umuco Nyarwanda kandi bakabigira intego kuko ari byo bizatuma abana nabo babifataho umurage.

Yagize ati "Ni byiza ko ibitaramo byimakaza umuco Nyarwanda bigaruka mu muryango aho umwana avukira akaharererwa bityo agatangira gutozwa umuco akiri ku bibero by'ababyeyi. Ndasaba ababyeyi, abarezi n'abayobozi kwimakaza umuco wacu bityo ibigo by'amashuri gatolika byose byite ku matsinda yimakaza umuco."

Myr Balthazar yasabye abayobozi batandukanye bafite mu nshingano ibijyanye n'umuco ko bakora ubuvugizi kugira ngo ikiguzi cy'ibikoresho ndangamateka kigabanuke kuko kugeza ubu kubibona bihenze bihenda. Yatanze urugero agira ati Kuba ingoma ikoshwa ibihumbi mirongo inani 80,000 Frw cyangwa se amayugi babyinana umuguru umwe ukoshwa ibihumbi mirongo itanu 50,000Frw, bisaba amikoro ahanitse.

Yasabye kandi Minisiteri y'Uburezi gutegura imfashanyigisho z'ururimi rw'Ikinyarwanda zihagije ku buryo buri munyeshuri yabasha gutunga igitabo cye kirimo imigani, ibisakuzo, ibisigo, imigani miremire n'imigufi n'ibyivugo ku buryo bworoshye.

Uwiringiyimana Jean Claude, Umuyobozi wungirije ushinzwe kubungabunga no guteza imbere ururimi n'umuco mu Nteko y'Umuco akaba ari we wari uhagarariye Minisiteri y'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu mu birori byo kwizihiza umuco mu mashuri yashimangiye ko ururimi rw'Ikinyarwanda rukomeje gutera imbere ndetse ko rwamaze no kujya mu buryo bw'ikoranabuhanga ku buryo ushaka kurwihuguramo bitamugora kuko hashyizweho gahunda ya tumenye ururimi rw ikinyarwanda yashyizwe mu inkoranabuhanga ya telefoni isobanura uko bavuga neza ikinyarwanda.

Padiri Habimana Germain, ushinze amashuri muri Diyosezi ya Kabgayi yavuze ko bishimira ko ibigo by'amashuri muri Diyosezi ya Kabgayi bitari inyuma mu kwimakaza umuco. Agira ati "Mu byo twigisha, umuco ntabwo tuwusiga inyuma kuko mu marushanwa ategurwa ku rwego rw'igihugu usanga amashuri yacu aza ku isonga mu bihangano bitandukanye by'umuco biba byateguwe."

Ati "Ururimi rwIkinyarwanda na rwo rwateye imbere nk'izindi ndimi ku buryo hari umuyoboro washyizweho mu ikoranabuhanga ku buryo umuntu yabasha kwigiraho ururimi rwIkinyarwanda. Aha twavuga nk'uburyo bw'ibiganiro bya ntibavuga bavuga binyuzwa kuri radiyo.Kuri urwo rubuga rwa murandasi wahasanga imigani, ibyivugo, insigamigani, ibisakuzo nibindi.

Uwiringiyimana yasabye urubyiruko, ababyeyi nabarezi ko bakwiye guterwa ishema n'ururimi rw'ikinyarwanda kuko ari umwambaro udukwiriye kandi utubereye twagakwiye gusohokana."

Yashimiye Diyosezi ya kabgayi yateguye iki gikorwa cyo kwizihiza umunsi w'umuco mu mashuri kugira ngo urubyiruko rwiga ruhurire, anabashimira ko bahisemo gukoresha insanganyamatsiko yakoreshejwe mu guhimbaza umunsi w'ururimi kavukire. Yibukije urubyiruko rwiga ko iyi nsanganyamatsiko ibashishikariza kwiga ariko bakarushaho kunoza ikinyarwanda kuko ari ururimi ruduhuza, kuko rutuma tubaho tuvuga rumwe kandi tukaba umwe.

Intumwa ya ministeri y'ubumwe bw'Abanyarwanda n'inshingano mboneragihugu, akaba n'umuyobozi wungirije ushinzwe kubungabunga no guteza imbere ururimi n'umuco mu Nteko y'Umuco, agaruka ku butumwa bw'umwepisikopi bujyanye no korohereza amashuri kubona imfashanyigisho n'ibindi bikoresho by'umuco, yavuze ko bagiye gukora ubuvugizi ku bo bireba bose kugira ngo haboneke igisubizo kuko umuco ari ingingo igomba gushyigikirwa n'impande zose mu bufatanye.

Padiri Germain avuga ko ururimi rugomba gusigasirwa kuko hari ibyonnyi byinshi birwugarije, byagera mu rubyiruko bigahumira ku mirari. Ati "Muri iki gihe ni ukuvangavanga indimi z'amahanga, akenshi abantu baba bashaka kwerekana ko bajijutse kurushaho. Ese ibyo ni byo bikwiye? Oya, ni ngombwa ko umuco ushimangirwa mu bigo by'amashuli cyane cyane mu mashuri yacu yose ari muri Diyosezi ya Kabgayi uko ari 214 ari mu turere dutandukanye."

Neza Mugabe Neema, umwana wiga mu ishuri ribanza rya Saint Andre Gitarama yabwiye Kinyamateka ko yishimiye kuza muri uyu munsi w'umuco kuko ku ishuri babigisha isomo ry'umuco nyarwanda akumva ari byiza. Ati "Nishimiye kuza muri ibi birori, nabonye bakuru banjye bafite byinshi bandusha mu bijyanye n'umuco, nize amasomo menshi y'umuco ku buryo numva ntewe ishema no kuba ndi umunyarwanadakazi. Nafashe ingamba zo gukomeza kunoza ururimi rw'ikinyarwanda kandi nzajya mfasha n'abandi bana twigana kugira ngo twirinde kwangiza ururimi rwacu, turuvuga nabi. Iki gitaramo ni kiza tuzajya duhora tukitabira kandi bizatuma dukura dukunda ikinyarwanda ururimi rwacu ruduhuza."

Kwizera Grace wiga mu mwaka wa 5 muri ishuri ryitiriwe mutagatifu Ignace ku Mugina nawe yabwiye Kinyamateka ko bishimishije kubona amashuri arenga 20 ahurira hamwe ku ngingo imwe yo kwizihiza umuco. Ni agashya ku banyeshuri biga muri Diyosezi ya Kabgayi, twabonye ibihangano byinshi byumuco tuboneraho no kumenya ibyo tutari tuzi. Urubyiruko bagenzi banjye ndabagira inama yo gukunda no kwimakaza umuco wacu kuko ari umwihariko wacu nkabanyarwanda. Kubikunda , guhora tubisubiramo mu bitaramo bitandukanye bituma tubicengerwa bikatujyamo ku rusha uko twararukira ibyahandi. Umuco wacu ni mwiza nibiwugize byose ni byiza.

Ni ku nshuro ya mbere Diyosezi ya Kabgayi yizihije umunsi wumuco mu mashuri ku gitekerezo cyavuye kuri Nyiricyubahiro Myr Balthazar wasabye ko ibihangano byabana mu mashuri byahurizwa hamwe bityo hakabaho igitaramo cy'umuco.

Ni igitaramo cyaranzwe n'imbyino nk'ikinyemera, imishayayo,igitandatu ikinimba n'izindi. Hari kandi ibyivugo, amahamba, ibisakuzo, ikinamico, abana bafite ubumuga bwo kutavuga nabo barekanye uko baganira mu Kinyarwanda cyabo cyururimi rwamarenga, imyiyereko yumuco harimo uko bajyaga gutura umwami amaturo, uko batekeshaga abageni ba kera n'ibindi.

Uyu munsi wahuriranye kandi n'umunsi mpuzamahanga w'abari n'abategarugori ibihango byinsi byamurutswe bikaba byagarutse ku gaciro n'uruhare rw'umugore mu gutoza no kwigisha urubyiruko umuco n'imyitwarire ikwiriye kuranga umugore.